Αρχείο ετικέτας kordelio

Το καμάρι της Σμύρνης

Το Κορδελιό (ή Περαία) είναι χτισμένο κατά μήκος της βορινής ακτής του κόλπου της Σμύρνης, απέναντι και βορειοανατολικά από την πόλη αυτή. Απέχει 13 χλμ. από τη Σμύρνη. Η τουρκική ονομασία του παραπέμπει στη γεωγραφική θέση του, αφού Karşıyaka σημαίνει «από την άλλη πλευρά»


Δε διαθέτουμε στοιχεία για την έναρξη κατοίκησης του Κορδελιού. Από τμήμα επιγραφής των Ρωμαϊκών χρόνων, από τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα που αναφέρει ο Αριστοτέλης Φοντριέρ και από τα αρχαιολογικά ευρήματα που έχουν σωθεί μπορούμε να υποθέσουμε ότι κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο το μέρος αυτό ήταν κατοικημένο και υπήρχε ιερό λατρείας. Ξέρουμε επίσης, από έγγραφα της μονής Λέμβου, ότι τον 13ο αιώνα υπήρχε στην περιοχή μία μονή ή τοποθεσία με το όνομα «Κορδολέοντος».

Κατά την οθωμανική κατάκτηση και μέχρι το τέλος του 18ου αιώνα, το μέρος αυτό ήταν ένας κάμπος με ελάχιστες αγροικίες, τμήμα των γαιών της οικογένειας Καραοσμάνογλου. Μετά τα Ορλωφικά, στην περιοχή αυτή είχαν εγκατασταθεί λίγες οικογένειες προσφύγων από την Πελοπόννησο, που αποτέλεσαν τον πρώτο πυρήνα του οικισμού του Κορδελιού.

Στη Σμύρνη και το Κορδελιό

Το καμάρι της Σμύρνης

Προάστια της Σμύρνης – Κορδελιό

kordelio
Κορδελιό (Karşıyaka)

Το Κορδελιό (ή Περαία) (Πέρα μεριά) είναι χτισμένο κατά μήκος της βορινής ακτής του κόλπου της Σμύρνης, απέναντι και βορειοανατολικά από την πόλη αυτή. Απέχει 13 χλμ. από τη Σμύρνη. Η τουρκική ονομασία του παραπέμπει στη γεωγραφική θέση του, αφού Karşıyaka σημαίνει «από την άλλη πλευρά».

Δε διαθέτουμε στοιχεία για την έναρξη κατοίκησης του Κορδελιού. Από τμήμα επιγραφής των Ρωμαϊκών χρόνων, από τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα που αναφέρει ο Αριστοτέλης Φοντριέρ1 και από τα αρχαιολογικά ευρήματα που έχουν σωθεί μπορούμε να υποθέσουμε ότι κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο το μέρος αυτό ήταν κατοικημένο και υπήρχε ιερό λατρείας.2 Ξέρουμε επίσης, από έγγραφα της μονής Λέμβου, ότι το 13ο αιώνα υπήρχε στην περιοχή μία μονή ή τοποθεσία με το όνομα «Κορδολέοντος».3 Κατά την οθωμανική κατάκτηση και μέχρι το τέλος του 18ου αιώνα, το μέρος αυτό ήταν ένας κάμπος με ελάχιστες αγροικίες,4 τμήμα των γαιών της οικογένειας Καραοσμάνογλου. Μετά τα Ορλωφικά, στην περιοχή αυτή είχαν εγκατασταθεί λίγες οικογένειες προσφύγων από την Πελοπόννησο, που αποτέλεσαν τον πρώτο πυρήνα του οικισμού του Κορδελιού.

Ανάπτυξη: Η ανάπτυξη του Κορδελιού άρχισε μετά το 1865, όταν εγκαινιάστηκε η σιδηροδρομική γραμμή Σμύρνης – Κασαμπά,5 και, ακόμα περισσότερο, μετά το 1874, όταν ιδρύθηκε μία αγγλική ναυτική εταιρεία που εκτελούσε τη συγκοινωνία στον κόλπο της Σμύρνης, με δύο βαποράκια.

Το Κορδελιό αναπτύχθηκε σταδιακά στη διάρκεια του τελευταίου τετάρτου του 19ου αιώνα. Από χωριό στο οποίο παραθέριζαν κάποιοι κάτοικοι της Σμύρνης μετατράπηκε σε σημαντικό προάστιο της πόλης, δηλαδή σε τόπο μόνιμης κατοικίας, κάτι που το επέτρεπαν τα μέσα μεταφοράς που υπήρχαν.Οι αγροικίες εξαφανίστηκαν και το Κορδελιό γέμισε με κομψά σπίτια και βίλες· απέκτησε κινηματογράφο, θέατρο, αναγνωστήριο και διάφορες λέσχες.

Η άνθηση του προαστίου αυτού επέτρεψε την ίδρυση μιας δεύτερης ναυτιλιακής εταιρείας το 1880 και μιας τρίτης το 1884, που εκτελούσαν το ίδιο δρομολόγιο στον κόλπο της Σμύρνης. Το τρένο της γραμμής Σμύρνη – Κασαμπάς σταματούσε από τότε και στο εξής τακτικά στο Κορδελιό. Ταυτόχρονα, κατασκευάστηκε ένας παραθαλάσσιος καρόδρομος, που άρχιζε από την προκυμαία της Σμύρνης.

Διοικητικά το Κορδελιό ανήκε στις αρχές του 20ου αιώνα στο βιλαέτι του Αϊδινίου (Σμύρνης), στο μουτεσαριφλίκι Σμύρνης και στο καϊμακαμλίκι Σμύρνης.

Οι κάτοικοι: Για τον αριθμό των κατοίκων του Κορδελιού το 19ο αιώνα διαθέτουμε ελάχιστες πληροφορίες, που, επιπλέον, δε συμφωνούν μεταξύ τους. Με τα στοιχεία αυτά μπορούμε όμως να κάνουμε κάποιες εκτιμήσεις.

Με την ανάπτυξη και τη διαμόρφωση νέας φυσιογνωμίας –το Κορδελιό από χωριό έγινε τόπος μόνιμης κατοικίας– ο πληθυσμός αφενός πολλαπλασιάστηκε, αφετέρου διαφοροποιήθηκε κοινωνικά.

Τη δεκαετία του 1880 οι κάτοικοι του Κορδελιού ήταν περίπου 5.000, από τους οποίους οι μισοί ήταν ελληνορθόδοξοι, το ένα τέταρτο Αρμένιοι και οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι και μουσουλμάνοι. Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο πληθυσμός άγγιξε τους 10.000, αλλά η αναλογία μεταξύ των διαφορετικών κοινοτήτων φαίνεται ότι έμεινε η ίδια.6 Ο αριθμός των διάφορων τόπων λατρείας του Κορδελιού, την ίδια περίοδο, επιβεβαιώνει την αναλογία του πληθυσμού, με εξαίρεση τους μουσουλμάνους, που είχαν δύο τζαμιά: οι εκκλησίες ήταν οκτώ, εκ των οποίων οι πέντε ήταν ελληνορθόδοξες, οι δύο αρμενικές γρηγοριανές και μία ήταν καθολική.7 Η ίδια αναλογία υπάρχει και στον αριθμό των σχολείων, με εξαίρεση τους Αρμένιους, που δεν είχαν σχολείο, και τους Ευρωπαίους, που είχαν τρία: έτσι, υπήρχαν στο Κορδελιό οκτώ σχολεία, από τα οποία τέσσερα (τρία δημόσια και ένα ιδιωτικό λύκειο) ήταν ελληνικά, ένα οθωμανικό και τρία ευρωπαϊκά.

Στο τέλος του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού, στο Κορδελιό κατοικούσαν στην πλειονότητά τους πλούσιοι Σμυρναίοι ή, σε κάθε περίπτωση, οικονομικά εύρωστοι, οι οποίοι αρχικά παραθέριζαν στο Κορδελιό και, όταν τα μέσα συγκοινωνίας άρχισαν να λειτουργούν τακτικά, αποφάσισαν να εγκατασταθούν μόνιμα εκεί. Τα ωραία σπίτια τους βρίσκονταν στην παραλία, το ένα δίπλα στο άλλο: στην πραγματικότητα, δεν υπήρχε διάκριση όσον αφορά τον τόπο κατοικίας των κατοίκων διαφορετικής εθνικότητας και θρησκεύματος. Υπήρχε όμως στο Κορδελιό και μία συνοικία πιο φτωχική, η οποία βρισκόταν κοντά στο σταθμό. Εκεί κατοικούσαν κυρίως οι εργάτες.

Η ελληνική παρουσία: Σχεδόν τα μόνα στοιχεία που διαθέτουμε για την ύπαρξη ελληνορθόδοξης κοινότητας στο Κορδελιό προέρχονται από τις προφορικές μαρτυρίες Μικρασιατών προσφύγων.8 Σύμφωνα με τις μαρτυρίες αυτές, το Κορδελιό διέθετε ελληνορθόδοξη κοινότητα με δύο ενορίες: την Αγία Άννα και τον Άγιο Ιωάννη. Επικεφαλής κάθε ενορίας ήταν ένας μουχτάρης.

Εκτός από τα τέσσερα σχολεία, στις αρχές του 20ού αιώνα οι περίπου 5.000 Έλληνες κάτοικοι του Κορδελιού διέθεταν δύο φιλεκπαιδευτικές αδελφότητες, την «Πρόοδο» και τον «Αγαθάγγελο», μία λέσχη που διοργάνωνε θεατρικές παραστάσεις, έναν μουσικό όμιλο, το Γυμναστικό και Μουσικό Σύλλογο, τον Πατριωτικό Σύλλογο και δύο αθλητικούς συλλόγους: τον «Κόπανο» και τον «Αίαντα».

«Η περιγραφή της πόλεως Σμύρνης θα ήταν ατελής, εάν δεν εγίνετο λόγος και περί των προαστίων και περιχώρων αυτής», έγραψε ο Σταμάτης Αντωνόπουλος, πρόξενος της Ελλάδας στη Σμύρνη στις αρχές του 20ού αιώνα,10 αναφερόμενος στις συνεχείς επαφές μεταξύ της Σμύρνης και των προαστίων της. Η γνώση της ύπαρξης αυτών των επαφών επιτρέπει να κατανοήσει κανείς την εξέλιξη της Σμύρνης κατά τη διάρκεια όλου του αιώνα. Στο τέλος του 20ού αιώνα, τα λεγόμενα προάστια ανήκαν πια στην ίδια την πόλη, που επεκτάθηκε ραγδαία και έγινε πλέον μία μεγαλούπολη.

ehw.gr

Η πρωτομαγιά στο Κορδελιό

Πρωτομαγιά στο Κορδελιό

kordelio-protomagia
Πρωτομαγιά στο Κορδελιό

Απο βραδύς στο Κορδελιό (Karsiyaka), μάζευαν διάφορα λουλούδια, φτιάχνανε στεφάνια και τα κρεμούσαν στην είδοδο του σπιτιού, πάνω από την πόρτα πριν βγει ο ήλιος.

Το πρωί, πάλι πριν βγει ο ήλιος συνήθιζαν να πίνουν γάλα με εφτάζυμο (φτάζυμο) ψωμί. Πίστευαν πως πρέπει την ημέρα αυτή να πιούνε το γάλα πριν βγει ο ήλιος, γιατί αλλιώς θα ψωριάζανε.
Υστερα νωρίς νωρίς, πήγαιναν στα αμπέλια, κόβανε αμπελόφυλλα («γιαπράκια» όπως τα έλεγαν) και κάνανε ντολμαδάκια, που τα μαγείρευαν και τα έτρωγαν επί τόπου. Το Μάη δεν κάνανε γάμους, γιατί έλεγαν πως μόνο οι γαϊδάροι παντρέυονται αυτό το μήνα.

Πηγή: Νίκος Καραράς, Αθήνα 1971 / Αναδημοσίευση mikrasiatis.gr

Το Κορδελιο – προαστιο της Σμυρνης
kordelio-smyrni
Κορδελιό Σμύρνη – Παιδιά και Ψαράδες

Ξεκινώντας από τη βόρεια ακτή του κόλπου της Σμύρνης συναντάμε τη Σκάλα της Μαινεμένης, το μικρό λιμάνι που συνέδεε τη Μαινεμένη με τη Σμύρνη. Λίγα χιλιόμετρα από τη Σκάλα βρισκόταν η Μαινεμένη με περίπου 5300 Έλληνες και συνολικό πληθυσμό 12500 κατοίκων. Στην αγορά της συγκεντρώνονταν τα προϊόντα από τα 45 χωριά της περιοχής.

Στις βορειοδυτικές πλαγιές του όρους Σίπυλος υπήρχε το Τσιλί και ανατολικότερα το Κορδελιό (Περαία), ένα από τα πιο πολυπληθή προάστια της Σμύρνης με πληθυσμό, τα χρόνια πριν την Καταστροφή, 30.000 κατοίκους.

Το Κορδελιό πήρε το όνομα του από τη γειτονική μονή Κορδολέοντος του Σιπύλου και ήταν επίσης γνωστό με το τουρκικό Καρσιγιακά. Έως το 1874 στη θέση υπήρχαν μόνο λίγες αγροικίες, αλλά η ανάπτυξή του ήταν ραγδαία. Η συγκοινωνία με τη Σμύρνη γινόταν με σιδηρόδρομο και μικρά ατμόπλοια. Ο σιδηρόδρομος περνούσε από τους σταθμούς Χαλκά Βουνάρ και Αγία Τριάδα πριν φτάσει στο Κορδελιό σε 28 λεπτά (απόσταση 11 χιλιόμετρα).

Το Κορδελιό χωριζόταν σε τέσσερις συνοικίες: Αλλάμπεη, Κορδελιό, Παπά Σκάλα και Τομάζου, ενώ ανατολικότερα τα Πετρωτά και η Αγία Τριάδα θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως περίχωρα του Κορδελιού. Τα ελληνικά σχολεία ήταν τέσσερα (αστική σχολή αρρένων και θηλέων εξατάξιος, του Αγίου Ιωάννη και το σχολείο Αντωνιάδου). Το Κορδελιό υπήρξε τόπος αναψυχής και βόλτας για τους Σμυρνιούς. Τα καφενεία «Βενιζέλου», «Βένους», «Εθνικής Αμύνης». «Ολύμπια», το «Σκρά», «Μισέλ», τα ζαχαροπλαστεία Αλή Ριζά και Γούναρη ήταν τα πιο γνωστά, όπως και το ξενοδοχείο «Ολύμπια». Οι Έλληνες είχαν ιδρύσει την αδελφότητα «Αγαθάγγελος».

karatasch
Μελαντία – Προάστιο της Σμύρνης στον ομώνυμο κόλπο (Karatasch)

Στα νοτιοανατολικά πάλι της Σμύρνης, συναντάμε τα προάστια Μελαντία (Καρατάς), Σφακτηρία (Σαλαχανέ), Καλλιθέα (Καραντίνα), Ενόπη (Göztepe), Κοκάργιαλί (Ρεσαδιέ, Μυρακτή), Λίντζια, Μπαλτσόβα, Τσιφλίκι Αγίου Γεωργίου και Ναρλή Ντερέ (στους πρόποδες του όρους Δύο Αδέλφια).

Το Καρατάς είχε τρία σχολεία (ελληνικό αρρεναγωγείο και παρθεναγωγείο, αρμενικό και γαλλοισραηλινό) και τον ναυτικό και γυμναστικό σύλλογο «Πέλοψ». Η Καραντίνα είχε ελληνικό κοινοτικό σχολείο και ιδιωτικό (του Χ. Παπαεμμανουήλ), ελληνογαλλική σχολή (του Νικολόπουλου), στρατιωτικό νοσοκομείο και τη λέσχη «Μιραμάρ» στην προκυμαία.

Karsiyaka_Old
Κορδελιό – Karşıyaka Pier (Λιμενοβραχίονας) Παλιότερη φωτογραφία – Σημερινή από απόσταση από Σμύρνη 6 χλμ

Στην Ενόπη (Γκιοστεπέ) υπήρχαν ελληνικό αρρεναγωγείο και παρθεναγωγείο, γαλλική σχολή και διεθνής. Στη Σφακτηρία (Σαλαχανέ) ήταν γνωστή στους Σμυρνιούς για το περίφημο «ασανσέρ», τον ανελκυστήρα ύψους 35 μέτρων που οδηγούσε στα υψώματα της περιοχής, όπου και η εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Εκεί υπήρχε ελληνική μικτή σχολή, ισραηλιτική και το εργοστάσιο σησαμέλαιου και ταχινίων του Δ. Ταχιντζή.

Το Σεϊδικιόι (Σεβδικίοϊ, Ιμέριον Ερασινόν), 15 χιλιόμετρα νοτιότερα, συνδεόταν με τη Σμύρνη με σιδηρόδρομο. Είχε πληθυσμό 8000 κατοίκων, από τους οποίους μόνο λίγοι ήταν Τούρκοι. Στο πεντατάξιο αρρεναγωγείο φοιτούσαν 150 μαθητές, στο πεντατάξιο παρθεναγωγείο 120 μαθήτριες και 240 στο νηπιαγωγείο.

πηγή tovoion.com Τα προάστια της Σμύρνης —Σχετικά Άρθρα (2) στο stachi.wordpress.com