Αρχείο ετικέτας history

Η Μάστιγα της Ασίας

georgeHorton
George Horton

Τζωρτζ Χόρτον (George Horton) Αμερικανός διπλωμάτης, ποιητής και φιλέλληνας (1859 – 1942)

Ο Χόρτον ήταν μέλος του διπλωματικού σώματος των ΗΠΑ, και υπηρέτησε σε διάφορες θέσεις ως πρόξενος, πρωταρχικά στην Ελλάδα, στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού. Υπηρέτησε επίσης σε δύο διαφορετικές περιόδους και στη Σμύρνη, από 1911 μέχρι 1917 όταν οι ΗΠΑ άνοιξαν διπλωματικές σχέσεις με την Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, και στη περίοδο 1919-1922, στη διάρκεια της ελληνικής «κατοχής» της Σμύρνης στη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

IzmirJapanese
Ιαπωνικό εμπορικό ατμόπλοιο αγκυροβολημένο στο λιμάνι της Σμύρνης

Το εμπορικό γιαπωνέζικο πλοίο αγκυροβολημένο στο λιμάνι της Σμύρνης, λίγο πριν αρχίσει η επιχείρηση διάσωσης των προσφύγων με τη μεταφορά τους στον Πειραιά – 8 Σεπτεμβρίου 1922. Η σπάνια φωτογραφία φέρει σημείωση στα ιταλικά:
«Σμύρνη 8 Σεπτεμβρίου 1922. Αποχώρηση ελληνικού στρατού και διάσωση Ελλήνων και Αρμενίων από ιαπωνικό ατμόπλοιο»! Την επόμενη μέρα, 9 Σεπτεμβρίου, θα έμπαιναν στη Σμύρνη οι Τούρκοι. (Αρχείο Κυριάκου Λυκουρίνου)

Σήμερα ο Χόρτον είναι περισσότερο γνωστός για το βιβλίο του αναφέρεται σχετικά στα γεγονότα που οδήγησαν στη πυρκαγιά και καταστροφή της Σμύρνης, και σ΄ εκείνα που συνέβησαν κατά τη διάρκειά της, το 1922, στα οποία και υπήρξε αυτόπτης μάρτυς. Το βιβλίο εκδόθηκε το 1926 και ο τίτλος του «Η Μάστιγα της Ασίας» (The Blight of Asia) αναφέρεται σ’ αυτό που ο Χόρτον θεωρούσε αποτρόπαιη συμπεριφορά των Τούρκων, και κατ’ επέκταση, ολόκληρου του Ισλάμ.
Ο Χόρτον ήταν επίσης επαγγελματίας διπλωμάτης και αγάπησε την Ελλάδα. Έγινε Αμερικανός πρόξενος στην Αθήνα το 1893, όπου προώθησε ενεργά την αναγέννηση των ολυμπιακών αγώνων και ενέπνευσε τη συμμετοχή της Αμερικάνικης ομάδας. Έγραψε ένα λυρικό «οδηγό για τον επισκέπτη των Αθηνών» και συνέθεσε μια στοχαστική περιγραφή της παραμονής του στην Αργολίδα.

Ο Χόρτον υπηρέτησε δύο φορές ως Πρόξενος των ΗΠΑ στην Αθήνα, από το 1893-1898 και από το 1905-1906. Ήταν επίσης Πρόξενος των ΗΠΑ στη Θεσσαλονίκη μεταξύ 1910-1911.

Μετά υπηρέτησε ως Πρόξενος των ΗΠΑ στη Σμύρνη, μέχρι τη διακοπή των διπλωματικών σχέσεων των ΗΠΑ με την Οθωμανική αυτοκρατορία (1911-1917) κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Υπηρέτησε ξανά ως Πρόξενος στη Σμύρνη μετά τον πόλεμο (1919-1922) και παρέμεινε εκεί μέχρι που ξέσπασε η μεγάλη φωτιά της Σμύρνης στις 13 Σεπτεμβρίου του 1922 (ν.η.), περνώντας τις τελευταίες ώρες πριν την εκκένωση υπογράφοντας άδειες γι’ αυτούς που είχαν δικαίωμα στην προστασία των ΗΠΑ και σε μεταφορά στον Πειραιά. Με δική του μάλιστα παρέμβαση ζητήθηκε η διάθεση δύο αμερικανικών αντιτορπιλικών προς βοήθεια του ελληνογενούς στοιχείου. Επίσης επέτρεψε σε ελληνικά ατμόπλοια ιστιοφόρα και αλιευτικά υπό αμερικανική σημαία να προσεγγίσουν και σε άλλες περιοχές των μικρασιατικών παραλίων για τη διάσωση και μεταφορά των Μικρασιατών σε παρακείμενα ελληνικά νησιά. Η συμβολή του αυτή, υπό τις επικρατούσες τότε συνθήκες υπήρξε αναμφίβολα σπουδαία και μεγάλη.

Ο Δήμος Νέας Σμύρνης σε αναγνώριση αυτής του της προσφοράς ανήγειρε μνημείο με την προτομή του στο προ της «Εστίας Νέας Σμύρνης» πάρκο.

Στο 432ο φύλλο της τριμηνιαίας έκδοσης της Ενώσεως Σμυρναίων [Mικρασιατική Ηχώ] Αθηνών (Ιανουάριος – Φεβρουάριος – Μάρτιος 2016) διαβάσαμε ότι «έφυγε» από τη ζωή, πλήρης ημερών (είχε γεννηθεί το 1912), η Νάνσυ Χόρτον, κόρη του Τζωρτζ Χόρτον, γεν. προξένου των Η.Π.Α. στη Σμύρνη, και της εκ της ελληνικής ομογένειας της εποχής, Σμυρναίας Αικατερίνης Σακοπούλου (Catherine Sacopoulos) […]

Η Νάνσυ Χόρτον, που σπούδασε σε αμερικάνικο πανεπιστήμιο και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Χάρβαρντ, ασχολήθηκε ιδιαιτέρως με το αρχείο του πατέρα της, τη διάσωση και την αξιοποίησή του. Έδωσε πολλές διαλέξεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό κάνοντας γνωστό το έργο του πατέρα της υπέρ της σωτηρίας των χριστιανικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας.

Η Πολιτιστική Εστία Μικρασιατών Νέας Ιωνίας Μαγνησίας «ΙΩΝΕΣ», επί προεδρίας της αείμνηστης Άννας Αϊβαζόγλου, στην προσπάθειά της να προβάλει το έργο του Τζωρτζ Χόρτον και τις ανθρωπιστικές υπηρεσίες που προσέφερε στους Μικρασιάτες και συνέβαλε τα μέγιστα για να λάμψει η αλήθεια γύρω από τα τραγικά γεγονότα της Καταστροφής της Σμύρνης, «ανακάλυψε» και κάλεσε τη γηραιά κυρία Νάνσυ Χόρτον (ήταν τότε 91 ετών) και μίλησε σε εκδήλωση που οργάνωσε με θέμα «Η Γενοκτονία των Ελλήνων της Μ. Ασίας» (Κυριακή, 14 Σεπτεμβρίου 2003, στο Δημαρχείο Ν. Ιωνίας).
Για να τιμηθεί ο φιλέλληνας Τζωρτζ Χόρτον, με πρόταση της Εστίας «ΙΩΝΕΣ», ο Δήμος Νέας Ιωνίας (Βόλου) με την αριθ. Απόφαση 216/2007 επί δημάρχου Παύλου Μαβίδη, μετονόμασε την οδό Αλωπίου (ανύπαρκτο πρόσωπο) στη συνοικία Αγίου Σπυρίδωνος-Ακρόπολη (διασταύρωση με Μυτιλήνης), σε οδό «ΤΖΩΡΤΖ ΧΟΡΤΟΝ.

Σήμερα θυμόμαστε τον Χόρτον κυρίως για την αφήγησή του με τίτλο «Η κατάρα της Ασίας», που εκδόθηκε το 1926 και αναφέρει, μεταξύ ποικίλων άλλων θεμάτων, και τη μεγάλη φωτιά της Σμύρνης η οποία κατέστρεψε την πόλη Σμύρνη (τουρκικά, Ιζμίρ) στην Τουρκία, φωτιά που άρχισε στις 13 Σεπτεμβρίου 1922.

Σύμφωνα με τον James L. Marketos, ο Χόρτον ήθελε με το βιβλίο του να επισημάνει τέσσερα βασικά σημεία. Πρώτον, ήθελε να δείξει με παραδείγματα ότι οι καταστροφές που έγιναν στη Σμύρνη ήταν απλά «η τελευταία πράξη σ’ ένα συνεπές πρόγραμμα εξόντωσης του Χριστιανισμού σε όλη την επικράτεια της παλιάς Βυζαντινής Αυτοκρατορίας». Δεύτερον, ήθελε να αποδείξει ότι η φωτιά της Σμύρνης ξεκίνησε από στρατεύματα του τακτικού Τουρκικού Στρατού, με, όπως το θέτει ο ίδιος, «σταθερή πρόθεση, σύστημα, και προσοχή σε μικρές λεπτομέρειες». Τρίτον, ήθελε να τονίσει ότι οι Σύμμαχοι του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου τοποθέτησαν με αναίσχυντο τρόπο τα ιδιοτελή πολιτικά και οικονομικά συμφέροντά τους υπεράνω της δυσάρεστης θέσης των πολιορκημένων χριστιανικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας, επιτρέποντας έτσι να εκτυλιχθεί η Καταστροφή της Σμύρνης χωρίς καμιά αποτελεσματική αντίσταση, και, όπως είπε, «χωρίς ούτε καν μια λέξη διαμαρτυρίας από καμιά πολιτισμένη κυβέρνηση». Και τέταρτον, ήθελε να εξηγήσει ότι οι ευλαβείς Δυτικοί Χριστιανοί αυταπατώνταν, αν σκέπτονταν ότι έκαναν ιεραποστολική πρόοδο στον μουσουλμανικό κόσμο.

Τον καιρό που εκδόθηκε το βιβλίο ο Χόρτον είχε παραιτηθεί από τη διπλωματική αποστολή του κι έγραφε ως ιδιώτης, παραθέτοντας τις παρατηρήσεις τις δικές του και των ανθρώπων που αναφέρει. Η αφήγησή του θεωρείται από κάποιους αμφιλεγόμενη, όπως και η ίδια η φωτιά – (εξ αιτίας προφανώς της αντι-τουρκικής του κοσμοθεωρίας!)

Πηγές: wikiwand.com/el/Τζωρτζ_Χόρτον,  enosismyrneon.gr

Το Σκοπιανό και τα αδιέξοδα του

Τα Σκόπια (Skopje) είναι η μεγαλύτερη πόλη και πρωτεύουσα της ΠΓΔΜ (της Γιουγκοσλαβίας). Συνορεύει δυτικά με την Αλβανία, ανατολικά με Βουλγαρία, νοτίως με την Ελλάδα. Ο πληθυσμός της είναι λίγο πάνω από μισό εκατομμύριο ενώ ο συνολικός πληθυσμός είναι περί τα δύο εκ. Πόλη του άλλοτε κρατιδίου της ομοσπονδιακής Γιουγκοσλαβίας με όνομα Μακεδονία επί Τίτο, που όταν διαλύθηκε η Γιουγκοσλαβία αξίωσε και πέτυχε να εδραιώσει διεθνώς με μια συστηματική διπλωματία πολλών ετών, αυτό το επί Τίτο υπαρκτό όνομα. Υπάρχει μια ερμηνεία ότι εμείς δεν αξιώσαμε τότε να απαλοιφθεί αυτή η ονομασία ως επικίνδυνη για τα εθνικά μας συμφέροντα, διότι ήμασταν υποχρεωμένοι στον Τίτο που είχε κλείσει τα σύνορα της χώρας του να μη μπορούν να διαφεύγουν οι αριστεροί καθώς έχαναν στον εμφύλιο (1949).

Ζόραν Ζάεφ
Ζόραν Ζάεφ (Α), Νικολά Διμιτρώφ

Εν αναμονή της απάντησης των Σκοπίων για αποδοχή των όρων για μια συμφωνία με την Ελλάδα, γίνεται αντιληπτή η κωλυσιεργία – απροθυμία τους να αποδεχθούν το erga omnes του ΥΠΕΞ δια του υπουργού Νίκου Κοτζιά. Η διαπραγμάτευση γίνεται δια του πρωθυπουργού της ΠΓΔΜ Ζόραν Ζάεφ, του υπουργού εξωτερικών της Νικολά Διμιτρώφ υπό την εποπτεία του προέδρου Γκεόργκι Ίβανωφ. Δεν παραιτούνται προφανώς από τις βλέψεις τους για τη δημιουργία ενός κράτους με το όνομα Μακεδονία που θα αξιώνει όλο και περισσότερα από τις γειτονικές χώρες και συγκεκριμένα από την περιοχή Μακεδονία της Ελλάδας με ως απώτερη βλέψη το λιμάνι της Θεσσαλονίκης.

Κεντρική πλατεία Σκοπίων
Κεντρική πλατεία Σκοπίων με το άγαλμα του Μ. Αλεξάνδρου

Το προσχέδιο της συμφωνίας κρατούν τα ενδιαφερόμενα μέρη και ο ειδικός απεσταλμένος του ΟΗΕ Μάθιου Νίμιτς – έτσι είναι γνωστό τοις πάσι, σε ποια αγκάθια προσκρούει το πρόβλημα της ονομασίας – αγκάθια που πρέπει να απαλοιφθούν για να προχωρήσουμε μπροστά. Τώρα που «ξεμπροστιάζεται» η πολιτική της ηγεσίας των Σκοπίων είναι εφικτό να αποχωρήσουμε πρώτοι εμείς, ρίχνοντας το βάρος της αποτυχίας στην αδιαλλαξία των Σκοπίων.

Γέφυρα Αξιού
Σκόπια – Γέφυρα Αξιού στη κεντρική περιοχή

Δεν είναι οι γείτονες μας καλόπιστοι καθώς οι διαπραγματεύσεις τραβούν σε μάκρος χωρίς το περιβόητο τηλεφώνημα του Ζόραν Ζάεφ (Zoran Zaev) προς τον πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα. Τι μέλλει γενέσθαι λοιπόν; Όταν η καλή θέληση προσκρούει στην αδιαλλαξία, όταν δεν πρόκειται για ονομασίες αεροδρομίων ή εθνικών οδών της γείτονος παρά για την ουσία του ζητήματος – που καλλιεργήθηκε στο λαό αυτό επί χρόνια ότι είναι κάποιοι αδικημένοι της περιοχής που ζητούν την αποκατάσταση τους, μία είναι η λύση: η καταγγελία της αδιαλλαξίας στην ευρωπαϊκή κοινότητα και στο ΝΑΤΟ – οργανισμοί που θέλουν να προσχωρήσουν και δι’ αυτού του τρόπου γίνεται απροσπέλαστη η ενσωμάτωση τους σ’ αυτούς τους οργανισμούς.

Η κυβέρνηση έχει μία ευκαιρία να δείξει πως προσκρούει σε κλειστά ώτα και μάτια που ένα μόνο θέλουν: οικειοποιούμενοι ένα όνομα, όμορης περιοχής (Μακεδονία) να κυριαρχήσουν σ’ έναν γεωγραφικό χώρο που δεν τους ανήκει, άρα να προσεταιρισθούν ως δική τους μια ένδοξη αρχαία ιστορία ως τέλειοι κιβδηλοποιοί της Ιστορίας, μη οροδώντας μπροστά στο γεγονός ότι τα εδάφη αυτά ήταν κατακτήσεις του Έλληνα Μακεδόνα στρατηλάτη Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η ονομασία αυτή δημιουργεί – αν δεν διελευκανθεί η προέλευση της με το απορρέον νέο όνομα, μια μελλοντική επικρεμάμενη μονίμως αστάθεια και καχυποψία στην περιοχή και τους κατοίκους που διαμένουν εκεί.

Σκόπια παλιά πόλη
Σκόπια – παλιά πόλη

Βαλκανική χώρα η ΠΓΔΜ βεβαίως με κεντρική θέση και ρόλο στα Βαλκάνια βεβαίως αλλά υπό την προϋπόθεση ότι απορρίπτει κάθε ιδέα για την οικειοποίηση των ιστορικών συμβόλων της Ελληνικής Μακεδονίας – του αυτουσίου ονόματος πρωτίστως.

Το καμάρι της Σμύρνης

Προάστια της Σμύρνης – Κορδελιό

kordelio
Κορδελιό (Karşıyaka)

Το Κορδελιό (ή Περαία) (Πέρα μεριά) είναι χτισμένο κατά μήκος της βορινής ακτής του κόλπου της Σμύρνης, απέναντι και βορειοανατολικά από την πόλη αυτή. Απέχει 13 χλμ. από τη Σμύρνη. Η τουρκική ονομασία του παραπέμπει στη γεωγραφική θέση του, αφού Karşıyaka σημαίνει «από την άλλη πλευρά».

Δε διαθέτουμε στοιχεία για την έναρξη κατοίκησης του Κορδελιού. Από τμήμα επιγραφής των Ρωμαϊκών χρόνων, από τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα που αναφέρει ο Αριστοτέλης Φοντριέρ1 και από τα αρχαιολογικά ευρήματα που έχουν σωθεί μπορούμε να υποθέσουμε ότι κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο το μέρος αυτό ήταν κατοικημένο και υπήρχε ιερό λατρείας.2 Ξέρουμε επίσης, από έγγραφα της μονής Λέμβου, ότι το 13ο αιώνα υπήρχε στην περιοχή μία μονή ή τοποθεσία με το όνομα «Κορδολέοντος».3 Κατά την οθωμανική κατάκτηση και μέχρι το τέλος του 18ου αιώνα, το μέρος αυτό ήταν ένας κάμπος με ελάχιστες αγροικίες,4 τμήμα των γαιών της οικογένειας Καραοσμάνογλου. Μετά τα Ορλωφικά, στην περιοχή αυτή είχαν εγκατασταθεί λίγες οικογένειες προσφύγων από την Πελοπόννησο, που αποτέλεσαν τον πρώτο πυρήνα του οικισμού του Κορδελιού.

Ανάπτυξη: Η ανάπτυξη του Κορδελιού άρχισε μετά το 1865, όταν εγκαινιάστηκε η σιδηροδρομική γραμμή Σμύρνης – Κασαμπά,5 και, ακόμα περισσότερο, μετά το 1874, όταν ιδρύθηκε μία αγγλική ναυτική εταιρεία που εκτελούσε τη συγκοινωνία στον κόλπο της Σμύρνης, με δύο βαποράκια.

Το Κορδελιό αναπτύχθηκε σταδιακά στη διάρκεια του τελευταίου τετάρτου του 19ου αιώνα. Από χωριό στο οποίο παραθέριζαν κάποιοι κάτοικοι της Σμύρνης μετατράπηκε σε σημαντικό προάστιο της πόλης, δηλαδή σε τόπο μόνιμης κατοικίας, κάτι που το επέτρεπαν τα μέσα μεταφοράς που υπήρχαν.Οι αγροικίες εξαφανίστηκαν και το Κορδελιό γέμισε με κομψά σπίτια και βίλες· απέκτησε κινηματογράφο, θέατρο, αναγνωστήριο και διάφορες λέσχες.

Η άνθηση του προαστίου αυτού επέτρεψε την ίδρυση μιας δεύτερης ναυτιλιακής εταιρείας το 1880 και μιας τρίτης το 1884, που εκτελούσαν το ίδιο δρομολόγιο στον κόλπο της Σμύρνης. Το τρένο της γραμμής Σμύρνη – Κασαμπάς σταματούσε από τότε και στο εξής τακτικά στο Κορδελιό. Ταυτόχρονα, κατασκευάστηκε ένας παραθαλάσσιος καρόδρομος, που άρχιζε από την προκυμαία της Σμύρνης.

Διοικητικά το Κορδελιό ανήκε στις αρχές του 20ου αιώνα στο βιλαέτι του Αϊδινίου (Σμύρνης), στο μουτεσαριφλίκι Σμύρνης και στο καϊμακαμλίκι Σμύρνης.

Οι κάτοικοι: Για τον αριθμό των κατοίκων του Κορδελιού το 19ο αιώνα διαθέτουμε ελάχιστες πληροφορίες, που, επιπλέον, δε συμφωνούν μεταξύ τους. Με τα στοιχεία αυτά μπορούμε όμως να κάνουμε κάποιες εκτιμήσεις.

Με την ανάπτυξη και τη διαμόρφωση νέας φυσιογνωμίας –το Κορδελιό από χωριό έγινε τόπος μόνιμης κατοικίας– ο πληθυσμός αφενός πολλαπλασιάστηκε, αφετέρου διαφοροποιήθηκε κοινωνικά.

Τη δεκαετία του 1880 οι κάτοικοι του Κορδελιού ήταν περίπου 5.000, από τους οποίους οι μισοί ήταν ελληνορθόδοξοι, το ένα τέταρτο Αρμένιοι και οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι και μουσουλμάνοι. Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο πληθυσμός άγγιξε τους 10.000, αλλά η αναλογία μεταξύ των διαφορετικών κοινοτήτων φαίνεται ότι έμεινε η ίδια.6 Ο αριθμός των διάφορων τόπων λατρείας του Κορδελιού, την ίδια περίοδο, επιβεβαιώνει την αναλογία του πληθυσμού, με εξαίρεση τους μουσουλμάνους, που είχαν δύο τζαμιά: οι εκκλησίες ήταν οκτώ, εκ των οποίων οι πέντε ήταν ελληνορθόδοξες, οι δύο αρμενικές γρηγοριανές και μία ήταν καθολική.7 Η ίδια αναλογία υπάρχει και στον αριθμό των σχολείων, με εξαίρεση τους Αρμένιους, που δεν είχαν σχολείο, και τους Ευρωπαίους, που είχαν τρία: έτσι, υπήρχαν στο Κορδελιό οκτώ σχολεία, από τα οποία τέσσερα (τρία δημόσια και ένα ιδιωτικό λύκειο) ήταν ελληνικά, ένα οθωμανικό και τρία ευρωπαϊκά.

Στο τέλος του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού, στο Κορδελιό κατοικούσαν στην πλειονότητά τους πλούσιοι Σμυρναίοι ή, σε κάθε περίπτωση, οικονομικά εύρωστοι, οι οποίοι αρχικά παραθέριζαν στο Κορδελιό και, όταν τα μέσα συγκοινωνίας άρχισαν να λειτουργούν τακτικά, αποφάσισαν να εγκατασταθούν μόνιμα εκεί. Τα ωραία σπίτια τους βρίσκονταν στην παραλία, το ένα δίπλα στο άλλο: στην πραγματικότητα, δεν υπήρχε διάκριση όσον αφορά τον τόπο κατοικίας των κατοίκων διαφορετικής εθνικότητας και θρησκεύματος. Υπήρχε όμως στο Κορδελιό και μία συνοικία πιο φτωχική, η οποία βρισκόταν κοντά στο σταθμό. Εκεί κατοικούσαν κυρίως οι εργάτες.

Η ελληνική παρουσία: Σχεδόν τα μόνα στοιχεία που διαθέτουμε για την ύπαρξη ελληνορθόδοξης κοινότητας στο Κορδελιό προέρχονται από τις προφορικές μαρτυρίες Μικρασιατών προσφύγων.8 Σύμφωνα με τις μαρτυρίες αυτές, το Κορδελιό διέθετε ελληνορθόδοξη κοινότητα με δύο ενορίες: την Αγία Άννα και τον Άγιο Ιωάννη. Επικεφαλής κάθε ενορίας ήταν ένας μουχτάρης.

Εκτός από τα τέσσερα σχολεία, στις αρχές του 20ού αιώνα οι περίπου 5.000 Έλληνες κάτοικοι του Κορδελιού διέθεταν δύο φιλεκπαιδευτικές αδελφότητες, την «Πρόοδο» και τον «Αγαθάγγελο», μία λέσχη που διοργάνωνε θεατρικές παραστάσεις, έναν μουσικό όμιλο, το Γυμναστικό και Μουσικό Σύλλογο, τον Πατριωτικό Σύλλογο και δύο αθλητικούς συλλόγους: τον «Κόπανο» και τον «Αίαντα».

«Η περιγραφή της πόλεως Σμύρνης θα ήταν ατελής, εάν δεν εγίνετο λόγος και περί των προαστίων και περιχώρων αυτής», έγραψε ο Σταμάτης Αντωνόπουλος, πρόξενος της Ελλάδας στη Σμύρνη στις αρχές του 20ού αιώνα,10 αναφερόμενος στις συνεχείς επαφές μεταξύ της Σμύρνης και των προαστίων της. Η γνώση της ύπαρξης αυτών των επαφών επιτρέπει να κατανοήσει κανείς την εξέλιξη της Σμύρνης κατά τη διάρκεια όλου του αιώνα. Στο τέλος του 20ού αιώνα, τα λεγόμενα προάστια ανήκαν πια στην ίδια την πόλη, που επεκτάθηκε ραγδαία και έγινε πλέον μία μεγαλούπολη.

ehw.gr

Πήδημα στο κενό

Εντοπίστηκαν οστά των καταδρομέων του Noratlas

Κύπρος, Ιούλιος 1974: Τουρκική εισβολή – Έπεσε η «αυλαία» για έναν ηρωϊκό καταδρομέα: Αντάμα με τους συντρόφους του ο Θανάσης Ζαφειρίου

katadromeisCyprusCapture
28 Έλληνες καταδρομείς και 4 μέλη του πληρώματος

Όλα έγιναν σε ελάχιστα δευτερόλεπτα. Η άτρακτος, διάτρητη από τα αντιαεροπορικά βλήματα, είχε γεμίσει καπνούς. Φλόγες ξεπηδούσαν τους κινητήρες του αεροπλάνου, και οι κραυγές των χτυπημένων συμπολεμιστών έκαναν εφιαλτική την ατμόσφαιρα.

Το βαρύ NORATLAS κατευθυνόταν με μεγάλη ταχύτητα προς το λόφο, και τη συντριβή, και ο καταδρομέας Θανάσης Ζαφειρίου, όρθιος στην πόρτα της ατράκτου, έπρεπε να “αποφασίσει” με ποιον τρόπο θα πεθάνει: κάρβουνο στα φλεγόμενα συντρίμμια του αεροπλάνου ή κομματιασμένος στο έδαφος από μια βουτιά στο κενό.

Πολυτέλεια να σκεφθεί και να αποφασίσει δεν είχε φυσικά, καθώς έβλεπε με τρόμο το έδαφος να ‘ρχεται κατά πάνω του και το αεροσκάφος ασυγκράτητο να σπεύδει να συναντήσει τη βραχώδη πλαγιά “καταπίνοντας” με ανατριχιαστική “βουλιμία” τα τελευταία μέτρα που χώριζαν τον ουρανό από τη γη. Και τους τριάντα τρεις επιβαίνοντες από τον θάνατο.

Το ένστικτο, αυτό που στις πιο κρίσιμες στιγμές οδηγεί τον άνθρωπο, του “είπε”: πήδα! Και το έκανε. Έκτοτε δεν θυμάται τίποτα. Δεν άκουσε τον τρομερό χτύπο από την πρόσκρουση και συντριβή, δεν είδε τα πτώματα των συμπολεμιστών του να εκτινάσσονται, ούτε τις φλόγες που τύλιξαν ένα μέρος του αεροπλάνου. Ξύπνησε πολλές μέρες αργότερα σε κάποιο νοσοκομείο, αλλά και πάλι είχε ένα τεράστιο κενό στη μνήμη του.

katadromeisCyprus2Capture
Καταδρομείς της Αεροπορίας εν ώρα σχόλης

Ως εκ θαύματος ο Θανάσης Ζαφειρίου θα επιζήσει, μόνος αυτός. Οι άλλοι, είκοσι οχτώ Έλληνες καταδρομείς και τέσσερα μέλη του πληρώματος, εκ των οποίων οι δυο πιλότοι, θα βρουν ακαριαίο θάνατο κατά την συντριβή.

Θα χρειαστεί όμως πολύς καιρός και η βοήθεια γιατρών και άλλων ειδικών για να “συναρμολογήσει” στη μνήμη του ο τυχερός -πώς αλλιώς να τον χαρακτηρίσει κανείς;- καταδρομέας από τη Νεάπολη Θεσσαλονίκης τα συντρίμμια αυτής της τραγωδίας, η οποία θα τον ακολουθήσει, όχι με τον καλύτερο τρόπο, στην μετέπειτα ζωή του.

Ήταν λίγο πριν από τα μεσάνυχτα της 21ης Ιουλίου του 1974, όταν δεκαπέντε μεταγωγικά στρατιωτικά αεροσκάφη NORATLAS απογειώθηκαν από το αεροδρόμιο της Σούδας με προορισμό τη φλεγόμενη Κύπρο.

Τα τουρκικά στρατεύματα εισβολής προωθούνταν προς τα ενδότερα της νήσου και η στρατιωτική χούντα της Αθήνας αποφάσισε σε να στείλει δυνάμεις καταδρομών για να υπερασπιστούν το αεροδρόμιο της Λευκωσίας.

Στην επιχείρηση δόθηκε η κωδική ονομασία ΝΙΚΗ και εντολή να πετούν με “σιγή ασυρμάτου”, απόλυτης σιωπής δηλαδή, ενώ με το που απογειώθηκαν τα αεροσκάφη μεταφέροντας περισσότερους από τετρακόσιους καταδρομείς, από το αρχηγείο αεροπορίας στην Αθήνα εστάλη στην εθνοφρουρά στην Κύπρο κωδικοποιημένο μήνυμα ότι “έρχονται δεκαπέντε πορτοκάλια”.

Φτάνοντας στην Λευκωσία το σμήνος, και ξεκινώντας τη διαδικασία προσέγγισης και προσγείωσης, διαπιστώθηκε ότι δεν είχαν ενημερωθεί όλες οι φρουρές για το σχέδιο, με αποτέλεσμα να υποδεχθούν τα αεροσκάφη με πολυβολισμούς.

Τα δυο πρώτα NORATLAS θα καταφέρουν να προσγειωθούν, το τρίτο, όμως, στο οποίο επέβαινε και ο Ζαφειρίου, θα δεχθεί συντριπτικά πλήγματα και ακυβέρνητο θα καρφωθεί και θα συντριβεί στο λόφο της Μακεδονίτισσας, λίγα χιλιόμετρα από τον διάδρομο προσγείωσης.

Με περιπετειώδη τρόπο θα καταφέρουν να προσγειωθούν και τα υπόλοιπα NORATLAS, η τραγωδία όμως της κατάρριψης θα σφραγίσει την ηρωική προσπάθεια των Κυπρίων και Ελλήνων στρατιωτών να αποκρούσουν τους εισβολείς.

Εκσκαφείς και μπουλντόζες επιχωμάτωσαν τα συντρίμμια του αεροσκάφους, στα οποία βρίσκονταν θαμμένοι και οι σοροί των Ελλήνων στρατιωτών, καθώς υπήρχε ο κίνδυνος έκρηξης των πυρομαχικών που μετέφερε στην άτρακτό του.

Χρειάστηκε να περάσουν σαράντα ένα χρόνια και να καταβληθούν ιδιαίτερα προσεκτικές προσπάθειες, ώστε να ανασκαφούν τα συντρίμμια και να ανασυρθούν τα ανθρώπινα οστά.

Η όλη διαδικασία, που περιλάμβανε ταυτοποίηση και ενταφιασμό με μεγάλες τιμές, στον παρακείμενο Τύμβο της Μακεδονίτισσας, ολοκληρώθηκε τον περασμένο Ιούνιο.

Η αυλαία της τραγικής αυτής υπόθεσης θα πέσει, προχθες το βράδυ, με τον θάνατο στο Γενικό Στρατιωτικό Νοσοκομείο της Θεσσαλονίκης, όπου νοσηλευόταν, του μοναδικού επιζήσαντα, καταδρομέα Θανάση Ζαφειρίου.

Από mignatiou.com

Η πρωτομαγιά στο Κορδελιό

Πρωτομαγιά στο Κορδελιό

kordelio-protomagia
Πρωτομαγιά στο Κορδελιό

Απο βραδύς στο Κορδελιό (Karsiyaka), μάζευαν διάφορα λουλούδια, φτιάχνανε στεφάνια και τα κρεμούσαν στην είδοδο του σπιτιού, πάνω από την πόρτα πριν βγει ο ήλιος.

Το πρωί, πάλι πριν βγει ο ήλιος συνήθιζαν να πίνουν γάλα με εφτάζυμο (φτάζυμο) ψωμί. Πίστευαν πως πρέπει την ημέρα αυτή να πιούνε το γάλα πριν βγει ο ήλιος, γιατί αλλιώς θα ψωριάζανε.
Υστερα νωρίς νωρίς, πήγαιναν στα αμπέλια, κόβανε αμπελόφυλλα («γιαπράκια» όπως τα έλεγαν) και κάνανε ντολμαδάκια, που τα μαγείρευαν και τα έτρωγαν επί τόπου. Το Μάη δεν κάνανε γάμους, γιατί έλεγαν πως μόνο οι γαϊδάροι παντρέυονται αυτό το μήνα.

Πηγή: Νίκος Καραράς, Αθήνα 1971 / Αναδημοσίευση mikrasiatis.gr

Το Κορδελιο – προαστιο της Σμυρνης
kordelio-smyrni
Κορδελιό Σμύρνη – Παιδιά και Ψαράδες

Ξεκινώντας από τη βόρεια ακτή του κόλπου της Σμύρνης συναντάμε τη Σκάλα της Μαινεμένης, το μικρό λιμάνι που συνέδεε τη Μαινεμένη με τη Σμύρνη. Λίγα χιλιόμετρα από τη Σκάλα βρισκόταν η Μαινεμένη με περίπου 5300 Έλληνες και συνολικό πληθυσμό 12500 κατοίκων. Στην αγορά της συγκεντρώνονταν τα προϊόντα από τα 45 χωριά της περιοχής.

Στις βορειοδυτικές πλαγιές του όρους Σίπυλος υπήρχε το Τσιλί και ανατολικότερα το Κορδελιό (Περαία), ένα από τα πιο πολυπληθή προάστια της Σμύρνης με πληθυσμό, τα χρόνια πριν την Καταστροφή, 30.000 κατοίκους.

Το Κορδελιό πήρε το όνομα του από τη γειτονική μονή Κορδολέοντος του Σιπύλου και ήταν επίσης γνωστό με το τουρκικό Καρσιγιακά. Έως το 1874 στη θέση υπήρχαν μόνο λίγες αγροικίες, αλλά η ανάπτυξή του ήταν ραγδαία. Η συγκοινωνία με τη Σμύρνη γινόταν με σιδηρόδρομο και μικρά ατμόπλοια. Ο σιδηρόδρομος περνούσε από τους σταθμούς Χαλκά Βουνάρ και Αγία Τριάδα πριν φτάσει στο Κορδελιό σε 28 λεπτά (απόσταση 11 χιλιόμετρα).

Το Κορδελιό χωριζόταν σε τέσσερις συνοικίες: Αλλάμπεη, Κορδελιό, Παπά Σκάλα και Τομάζου, ενώ ανατολικότερα τα Πετρωτά και η Αγία Τριάδα θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως περίχωρα του Κορδελιού. Τα ελληνικά σχολεία ήταν τέσσερα (αστική σχολή αρρένων και θηλέων εξατάξιος, του Αγίου Ιωάννη και το σχολείο Αντωνιάδου). Το Κορδελιό υπήρξε τόπος αναψυχής και βόλτας για τους Σμυρνιούς. Τα καφενεία «Βενιζέλου», «Βένους», «Εθνικής Αμύνης». «Ολύμπια», το «Σκρά», «Μισέλ», τα ζαχαροπλαστεία Αλή Ριζά και Γούναρη ήταν τα πιο γνωστά, όπως και το ξενοδοχείο «Ολύμπια». Οι Έλληνες είχαν ιδρύσει την αδελφότητα «Αγαθάγγελος».

karatasch
Μελαντία – Προάστιο της Σμύρνης στον ομώνυμο κόλπο (Karatasch)

Στα νοτιοανατολικά πάλι της Σμύρνης, συναντάμε τα προάστια Μελαντία (Καρατάς), Σφακτηρία (Σαλαχανέ), Καλλιθέα (Καραντίνα), Ενόπη (Göztepe), Κοκάργιαλί (Ρεσαδιέ, Μυρακτή), Λίντζια, Μπαλτσόβα, Τσιφλίκι Αγίου Γεωργίου και Ναρλή Ντερέ (στους πρόποδες του όρους Δύο Αδέλφια).

Το Καρατάς είχε τρία σχολεία (ελληνικό αρρεναγωγείο και παρθεναγωγείο, αρμενικό και γαλλοισραηλινό) και τον ναυτικό και γυμναστικό σύλλογο «Πέλοψ». Η Καραντίνα είχε ελληνικό κοινοτικό σχολείο και ιδιωτικό (του Χ. Παπαεμμανουήλ), ελληνογαλλική σχολή (του Νικολόπουλου), στρατιωτικό νοσοκομείο και τη λέσχη «Μιραμάρ» στην προκυμαία.

Karsiyaka_Old
Κορδελιό – Karşıyaka Pier (Λιμενοβραχίονας) Παλιότερη φωτογραφία – Σημερινή από απόσταση από Σμύρνη 6 χλμ

Στην Ενόπη (Γκιοστεπέ) υπήρχαν ελληνικό αρρεναγωγείο και παρθεναγωγείο, γαλλική σχολή και διεθνής. Στη Σφακτηρία (Σαλαχανέ) ήταν γνωστή στους Σμυρνιούς για το περίφημο «ασανσέρ», τον ανελκυστήρα ύψους 35 μέτρων που οδηγούσε στα υψώματα της περιοχής, όπου και η εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Εκεί υπήρχε ελληνική μικτή σχολή, ισραηλιτική και το εργοστάσιο σησαμέλαιου και ταχινίων του Δ. Ταχιντζή.

Το Σεϊδικιόι (Σεβδικίοϊ, Ιμέριον Ερασινόν), 15 χιλιόμετρα νοτιότερα, συνδεόταν με τη Σμύρνη με σιδηρόδρομο. Είχε πληθυσμό 8000 κατοίκων, από τους οποίους μόνο λίγοι ήταν Τούρκοι. Στο πεντατάξιο αρρεναγωγείο φοιτούσαν 150 μαθητές, στο πεντατάξιο παρθεναγωγείο 120 μαθήτριες και 240 στο νηπιαγωγείο.

πηγή tovoion.com Τα προάστια της Σμύρνης —Σχετικά Άρθρα (2) στο stachi.wordpress.com

Πάτρα Πλατεία Γεωργίου Α΄

 

patra_Georgiou_sqΠλατεια Γεωργιου Α΄ – Πατρα

Εντυπωσιάζει τον επισκέπτη η πλατεία αυτή της Πάτρας μόλις την αντικρύσει, από το πλήθος των παλιών κτιρίων που την κοσμούν όλα έργα επιφανών αρχιτεκτόνων —Ερνέστου Τσίλερ, Χριστιανού Χάνσεν, Σταμάτη Βούλγαρη, ο τελευταίος θεωρείται ως ο πρώτος Έλληνας πολεοδόμος, του οποίου το έργο αν και τεράστιο δεν είναι ευρύτερα γνωστό.
Σχεδίασε το 1829 —μετά την ολοσχερή καταστροφή της Πάτρας από τους Τούρκους εκ νέου την πόλη και ειδικά για την πλατεία Γεωργίου Α΄, έβαλε όλο του το ταλέντο όπως και οι μετέπειτα κάτοικοι της πλατείας όπου έκτισαν τις κατοικίες τους, όλο τους το μεράκι και το ζήλο, έχοντας διαλέξει από τα σχέδια των επιφανέστερων Ελλήνων αρχιτεκτόνων της εποχής. Ο ίδιος ο Καποδίστριας ανέθεσε στους γνωστούς αρχιτέκοτονες που κόσμησαν με τα αρχιτεκτονήματα τους την Αθήνα να κοσμήσουν την πόλη της Πάτρας με τα λεπτοφυή σχέδια τους —όλα στο γνωστό Αρχαιο-κλασσικό ρυθμό απ’ όπου εμπνεύσθηκαν και οι αρχιτέκτονες του αποκαλούμενου έκτοτε Νεο-κλασσικού ρυθμού.

Η ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα και χαρισματική προσωπικότητα του Κερκυραίου Σταμάτη Βούλγαρη (Λευκίμμη Κέρκυρα, 1774 – 1842), με την πολυσχιδή δραστηριότητα του ως στρατιωτικού, πολεοδόμου και ζωγράφου, που το όνομα του είναι συνδεδεμένο με την ανασυγκρότηση της νεότερης Ελλάδας κατά την Καποδιστριακή περίοδο, δεν έχει τιμηθεί όπως θα έπρεπε στην ιδιαίτερη πατρίδα του.
Το Τμήμα Κέρκυρας του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, ευαισθητοποιημένο από διάφορα γεγονότα και κυρίως από την κινητικότητα που έχει τον τελευταίο καιρό αναπτυχθεί για την αποκατάσταση της «οικίας Βούλγαρη» στο Ποτάμι Λευκίμμης Κέρκυρας, δρομολόγησε μια σειρά από δραστηριότητες και εκδηλώσεις για να τιμηθεί η προσωπικότητα του και να προβληθεί το πολεοδομικό του έργο. Διοργάνωση διαλέξεων, έκθεση με αρχειακό και άλλο υλικό που σχετίζεται με αυτόν, ενεργός συμβολή στην αποκατάσταση της «οικίας». πληροφ.

plateia_georgiou.JPG
Πλατεία Γεωργίου Α΄

Πλατεία Γεωργίου Α΄, ονομάζεται η κεντρική πλατεία της Πάτρας. Δημιουργήθηκε επί κυβερνήτη Καποδίστρια και με το σχέδιο που συνέταξε ο απεσταλμένος του κυβερνήτη Σταμάτης Βούλγαρης το 1829. Το σχέδιο απέβλεπε στην δημιουργία της Πάτρας από την αρχή, αφού η πόλη είχε καταστραφεί εξ ολοκλήρου κατά την επανάσταση. Το σχέδιο περιελάμβανε ανάπτυξη της νέας πόλης δίπλα στην παλιά, με κάθετους και οριζόντιους δρόμους και νέες μεγάλες πλατείες.
Κατά καιρούς έχει αλλάξει πολλές ονομασίες. Ξεκίνησε ως Δημοκρατίας, άλλαξε σε Καλαμογδάρτη, Όθωνος, Κεντρική, Θωμόπουλου, Εθνική, Παλλιγενεσίας και από το 1863 Γεωργίου Α΄. Το 1875 τοποθετήθηκαν τα δύο συντριβάνια που υπάρχουν και σήμερα, τα οποία παραγγέλθηκαν στην Ιταλία. Αποτελεί το κέντρο των καρναβαλικών εκδηλώσεων και είναι τόπος πολιτικών συγκεντρώσεων και συναυλιών.  πληροφ.

Ioannis Kapodistrias (1776–1831),first head of...
Ioannis Kapodistrias – Image via Wikipedia

Στη Λευκίμμη Κέρκυρας, το 1774, γεννιέται ο πρώτος πολεοδόμος της Ελλάδας, Σταμάτης Βούλγαρης. Η ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα και χαρισματική προσωπικότητα του Κερκυραίου Σταμάτη Βούλγαρη, με την πολυσχιδή δραστηριότητά του ως στρατιωτικού, πολεοδόμου και ζωγράφου, είναι συνδεδεμένη με την ανασυγκρότηση της νεότερης Ελλάδας κατά την Καποδιστριακή περίοδο.

Ένα περιστατικό που συνέβει στο θέατρο San Giacomo της Κέρκυρας ήταν η αφορμή για να σπουδάσει πολεοδόμος. Το θέατρο San Giacomo κινδύνευσε να καεί κατά τη Ρωσοτουρκική πολιορκία (1799) όταν ένα βλήμα από εχθρικό κανόνι, που δεν είχε εκραγεί, έπεσε στα πόδια ενός νεαρού Κερκυραίου, που εκείνη τη στιγμή έτυχε να βρίσκεται δίπλα στο θέατρο. Ο νεαρός, που ονομαζόταν Σταμάτης Βούλγαρης, τραβώντας αστραπιαία το φυτίλι κατάφερε να εξουδετερώσει το βλήμα, σώζοντας στην κυριολεξία το θέατρο San Giacomo αλλά και ένα Γαλλικό στρατιωτικό απόσπασμα, που εκείνη τη στιγμή περνούσε παραδίπλα μεταφέροντας βαρύ οπλισμό και πυρομαχικά.

Οι Γάλλοι τιμώντας τον ηρωισμό του νεαρού, τον κατέταξαν στη φρουρά και όταν έφυγαν ο νεαρός πήγε μαζί τους, όπου στο Παρίσι σπούδασε πολεοδόμος, με μεγάλες επιδόσεις στη μηχανική και ζωγραφική, και επί Καποδίστρια έμελλε να γίνει ο πρώτος πολεοδόμος της απελευθερωμένης Ελλάδος. Ο Σταμάτης Βούλγαρης το 1829 επί κυβερνήτη Καποδίστρια συνέταξε το σχέδιο για την κεντρική πλατεία της Πάτρας, την Πλατεία Γεωργίου Α’.  Μετά την αποστράτευσή του από το Γαλλικό Στρατό ο Βούλγαρης έγραψε τρία βιβλία: Σ. Βούλγαρης Κείμενα

Το «Notice sur le Comte Capodistrias de la Grece«, που πρέπει να εκδόθηκε πρώτο, με τη συνοπτική παρουσίαση του Κόμη Ιωάννη Καποδίστρια, Κυβερνήτη της Ελλάδας. Το βιβλίο αποτελεί μια από τις εγκυρότερες μαρτυρίες για την περίοδο της διακυβέρνησης της χώρας από τον Ιωάννη Καποδίστρια με πολλές και σημαντικές πληροφορίες, τόσο στο κείμενο, όσο και στις υποσημειώσεις. Το «Ηθοπλαστική μελέτη» των σημαντικότερων εικαστικών έργων της γκαλερί του Λουξεμβούργου (1818) και εξέταση της γαλλικής ζωγραφικής των αρχών του 19ου αιώνα. Όπως φαίνεται και από τον τίτλο, πρόκειται για μια εξέταση των έργων που εκτίθενται στην Galerie του Λουξεμβούργου στο Παρίσι, του πρώτου δημόσιου μουσείου της Γαλλίας. Στο βιβλίο αυτό ο Βούλγαρης επιχειρεί μια εξέταση της γαλλικής ζωγραφικής των αρχών του 19ου αιώνα και κυρίως του δασκάλου του David.
Το «Αναμνήσεις», περιλαμβάνει μια σειρά από δοκίμια που γράφτηκαν σε διάφορες χρονικές περιόδους από το 1821 μέχρι το 1834. Μερικά από αυτά αναφέρονται στις αναμνήσεις από τη ζωή του στη Γαλλία και τα ταξίδια του, ένα είναι αφιερωμένο στο θάνατο του λόρδου Βύρωνα και ένα στην επίσκεψη του Θεμιστοκλή στο Βουλευτήριο της Κέρκυρας. Το βιβλίο συνοδεύεται από μια σειρά σχεδίων, μεταξύ των οποίων τασχέδια των Πατρών και της Ναυπάκτου με αναφορά στην τελευταία πολιορκία της πόλης.
Μέσα από τα κείμενα των τριών βιβλίων μπορεί κανείς να διακρίνει έναν άνθρωπο ευαίσθητο, αλλά και αυστηρό, λογικό και οραματιστή μαζί, αφοσιωμένο φίλο και πιστό συνεργάτη. πληροφ.

Σχετικά Άρθρα: Ναύπλιο, «πλατεία Συντάγματος» άλλη μια πόλη με αρχιτεκτονήματα του Σταμάτη Βούλγαρη