Αρχείο ετικέτας smyrna

Γλυκό μου αηδονάκι

Ρόζα Εσκενάζι
Ρόζα Εσκενάζυ

«Πίσω από τα κλειστά τζάμια ένας λυπητερός αμανές αντηχεί: Αμάν, αμάν… και η φωνή διασπάται στον αέρα σαν ένα ανάλαφρο μουντό πέπλο περασμένων αλλά όχι ξεχασμένων ιστοριών. Είναι μια φωνή που βγαίνει μέσα από τις χαμένες πατρίδες, τα ματωμένα χώματα της Διδούς Σωτηρίου. Το ρεμπέτικο είχε πατρίδα τα Μικρασιατικά παράλια – έζησε, άνθισε στα μέρη όπου Έλληνες με Τούρκους ζούσαν μαζί, παρ’ όλο που οι πρώτοι ήταν κύριοι και αφέντες. Η μουσική αυτή είναι ασφαλώς επηρεασμένη από τους Τούρκικους αμανέδες και τους συρτούς ήχους των δρόμων όπου οι φτωχικοί μαχαλάδες συνυπήρχαν με τα μαρμάρινα κτίρια των λεωφόρων. «Συνυπήρχαν» μια λέξη μαγική γιατί άφηνε χώρο να υπάρχουν και να μπορούν οι άνθρωποι να ζουν ευτυχισμένοι μαζί.

eskenazy Ρόζα Εσκενάζυ η βασίλισσα του Ρεμπέτικου Η Ρόζα Εκενάζυ γεννήθηκε στη Κωνσταντινούπολη το 1895 σε φτωχική οικογένεια (ο πατέρας της ήταν παλιατζής) και πέθανε σε μεγάλη ηλικία – πράγμα που δεν εμπόδιζε να εμφανίζεται σε εκπομπές ή να τραγουδάει, στην Αθήνα, στις 2 Δεκεμβρίου 1980, χτυπημένη από Αλτσχάιμερ. Ο τάφος της βρίσκεται στο Στόμιο, παραθαλάσσιο χωριό της Κορινθίας.

Την εποχή που ο Πειραιάς – εργατούπολη και πόλη της φτωχολογιάς, έγινε ο τόπος που τα ρεμπέτικα είχαν ιδιαίτερη απήχηση. Με τη γλυκιά φωνή της ήταν αδύνατο να μην ανακαλυφθεί στους διαδοχικούς τόπους που έζησε – κατ’ αρχήν στη Θεσσαλονίκη, μετά στην Κομοτηνή, από ανθρώπους του χώρου της εποχής και να μη γίνει γνωστή στην πορεία, σαν η περίφημη ρεμπέτισσα τραγουδίστρια απ’ τη Τουρκία. Η Ρόζα Εσκενάζυ, μια τραγουδίστρια που τέθηκε επικεφαλής της «κάστας» των ρεμπετών της εποχής με τραγούδια που άφησαν εποχή όπως «Τα Κεριά τα Σπαρματσέτα», «Τράβα βρε Αλάνη» (1934) σε μουσική, στίχους Κώστα Στραβέλη, καθώς και άλλα λεγόμενα «του τεκέ» όπως «Είμαι πρεζάκιας πρέζα πίνω» κ.ά. Δέσποσε στο μουσικό στερέωμα με τραγούδια της Σμυρνέϊκης λεγόμενης σχολής, για τρεις δεκαετίες, βοηθώντας και άλλους καλλιτέχνες της σχολής αυτής που ήταν η προτιμώμενη για τη φωνή και το ταμπεραμέντο της.

Πλήρη στοιχεία για τη ζωή της Ρόζας Εσκενάζυ – (την εβραϊκής καταγωγής Σάρα Σκινάζι εδώ)

Στη ταινία «Καναρίνι μου γλυκό» (2011) σε σκηνοθεσία του Ιστραηλινού Roy Sher –  ένα ντοκυμαντέρ για τη ζωή της, εμφανίζεται η ίδια σε αρχειακό υλικό, καθώς και άνθρωποι που έζησαν τη παρουσία της και μπορούν να διηγηθούν για τη ζωή της. Η φωνή της βασικά διακρίνεται στη λεπτή της χροιά και την απαλή εκφορά των πιο σκληρών στίχων, όπως συμβαίνει στα κάποια της «απαγορευμένης» λεγόμενης θεματικής τους, τραγούδια.

«Δεν θα ξεχάσω ποτέ ότι παρ’ ότι ήταν μεγάλη σε ηλικία και κοντά στο τέλος της ζωής της,το ότι ήταν πάντα βαμμένα τα μαλλιά της και τα μάτια της και φορούσε ένα πλισέ φουστάνι μελιτζανί, καθώς και ένα παραδοσιακό πεντατίφ. Στεκόταν και σε κοιτούσε με ένα ελαφρύ χαμόγελο και ένα λίγο «φευγάτο» βλέμμα εκεί έξω από το καφενείο των παραδοσιακών μουσικών στην οδό Μενάνδρου.» (χρήστης You Tube)

Η Μάστιγα της Ασίας

georgeHorton
George Horton

Τζωρτζ Χόρτον (George Horton) Αμερικανός διπλωμάτης, ποιητής και φιλέλληνας (1859 – 1942)

Ο Χόρτον ήταν μέλος του διπλωματικού σώματος των ΗΠΑ, και υπηρέτησε σε διάφορες θέσεις ως πρόξενος, πρωταρχικά στην Ελλάδα, στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού. Υπηρέτησε επίσης σε δύο διαφορετικές περιόδους και στη Σμύρνη, από 1911 μέχρι 1917 όταν οι ΗΠΑ άνοιξαν διπλωματικές σχέσεις με την Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, και στη περίοδο 1919-1922, στη διάρκεια της ελληνικής «κατοχής» της Σμύρνης στη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

IzmirJapanese
Ιαπωνικό εμπορικό ατμόπλοιο αγκυροβολημένο στο λιμάνι της Σμύρνης

Το εμπορικό γιαπωνέζικο πλοίο αγκυροβολημένο στο λιμάνι της Σμύρνης, λίγο πριν αρχίσει η επιχείρηση διάσωσης των προσφύγων με τη μεταφορά τους στον Πειραιά – 8 Σεπτεμβρίου 1922. Η σπάνια φωτογραφία φέρει σημείωση στα ιταλικά:
«Σμύρνη 8 Σεπτεμβρίου 1922. Αποχώρηση ελληνικού στρατού και διάσωση Ελλήνων και Αρμενίων από ιαπωνικό ατμόπλοιο»! Την επόμενη μέρα, 9 Σεπτεμβρίου, θα έμπαιναν στη Σμύρνη οι Τούρκοι. (Αρχείο Κυριάκου Λυκουρίνου)

Σήμερα ο Χόρτον είναι περισσότερο γνωστός για το βιβλίο του αναφέρεται σχετικά στα γεγονότα που οδήγησαν στη πυρκαγιά και καταστροφή της Σμύρνης, και σ΄ εκείνα που συνέβησαν κατά τη διάρκειά της, το 1922, στα οποία και υπήρξε αυτόπτης μάρτυς. Το βιβλίο εκδόθηκε το 1926 και ο τίτλος του «Η Μάστιγα της Ασίας» (The Blight of Asia) αναφέρεται σ’ αυτό που ο Χόρτον θεωρούσε αποτρόπαιη συμπεριφορά των Τούρκων, και κατ’ επέκταση, ολόκληρου του Ισλάμ.
Ο Χόρτον ήταν επίσης επαγγελματίας διπλωμάτης και αγάπησε την Ελλάδα. Έγινε Αμερικανός πρόξενος στην Αθήνα το 1893, όπου προώθησε ενεργά την αναγέννηση των ολυμπιακών αγώνων και ενέπνευσε τη συμμετοχή της Αμερικάνικης ομάδας. Έγραψε ένα λυρικό «οδηγό για τον επισκέπτη των Αθηνών» και συνέθεσε μια στοχαστική περιγραφή της παραμονής του στην Αργολίδα.

Ο Χόρτον υπηρέτησε δύο φορές ως Πρόξενος των ΗΠΑ στην Αθήνα, από το 1893-1898 και από το 1905-1906. Ήταν επίσης Πρόξενος των ΗΠΑ στη Θεσσαλονίκη μεταξύ 1910-1911.

Μετά υπηρέτησε ως Πρόξενος των ΗΠΑ στη Σμύρνη, μέχρι τη διακοπή των διπλωματικών σχέσεων των ΗΠΑ με την Οθωμανική αυτοκρατορία (1911-1917) κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Υπηρέτησε ξανά ως Πρόξενος στη Σμύρνη μετά τον πόλεμο (1919-1922) και παρέμεινε εκεί μέχρι που ξέσπασε η μεγάλη φωτιά της Σμύρνης στις 13 Σεπτεμβρίου του 1922 (ν.η.), περνώντας τις τελευταίες ώρες πριν την εκκένωση υπογράφοντας άδειες γι’ αυτούς που είχαν δικαίωμα στην προστασία των ΗΠΑ και σε μεταφορά στον Πειραιά. Με δική του μάλιστα παρέμβαση ζητήθηκε η διάθεση δύο αμερικανικών αντιτορπιλικών προς βοήθεια του ελληνογενούς στοιχείου. Επίσης επέτρεψε σε ελληνικά ατμόπλοια ιστιοφόρα και αλιευτικά υπό αμερικανική σημαία να προσεγγίσουν και σε άλλες περιοχές των μικρασιατικών παραλίων για τη διάσωση και μεταφορά των Μικρασιατών σε παρακείμενα ελληνικά νησιά. Η συμβολή του αυτή, υπό τις επικρατούσες τότε συνθήκες υπήρξε αναμφίβολα σπουδαία και μεγάλη.

Ο Δήμος Νέας Σμύρνης σε αναγνώριση αυτής του της προσφοράς ανήγειρε μνημείο με την προτομή του στο προ της «Εστίας Νέας Σμύρνης» πάρκο.

Στο 432ο φύλλο της τριμηνιαίας έκδοσης της Ενώσεως Σμυρναίων [Mικρασιατική Ηχώ] Αθηνών (Ιανουάριος – Φεβρουάριος – Μάρτιος 2016) διαβάσαμε ότι «έφυγε» από τη ζωή, πλήρης ημερών (είχε γεννηθεί το 1912), η Νάνσυ Χόρτον, κόρη του Τζωρτζ Χόρτον, γεν. προξένου των Η.Π.Α. στη Σμύρνη, και της εκ της ελληνικής ομογένειας της εποχής, Σμυρναίας Αικατερίνης Σακοπούλου (Catherine Sacopoulos) […]

Η Νάνσυ Χόρτον, που σπούδασε σε αμερικάνικο πανεπιστήμιο και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Χάρβαρντ, ασχολήθηκε ιδιαιτέρως με το αρχείο του πατέρα της, τη διάσωση και την αξιοποίησή του. Έδωσε πολλές διαλέξεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό κάνοντας γνωστό το έργο του πατέρα της υπέρ της σωτηρίας των χριστιανικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας.

Η Πολιτιστική Εστία Μικρασιατών Νέας Ιωνίας Μαγνησίας «ΙΩΝΕΣ», επί προεδρίας της αείμνηστης Άννας Αϊβαζόγλου, στην προσπάθειά της να προβάλει το έργο του Τζωρτζ Χόρτον και τις ανθρωπιστικές υπηρεσίες που προσέφερε στους Μικρασιάτες και συνέβαλε τα μέγιστα για να λάμψει η αλήθεια γύρω από τα τραγικά γεγονότα της Καταστροφής της Σμύρνης, «ανακάλυψε» και κάλεσε τη γηραιά κυρία Νάνσυ Χόρτον (ήταν τότε 91 ετών) και μίλησε σε εκδήλωση που οργάνωσε με θέμα «Η Γενοκτονία των Ελλήνων της Μ. Ασίας» (Κυριακή, 14 Σεπτεμβρίου 2003, στο Δημαρχείο Ν. Ιωνίας).
Για να τιμηθεί ο φιλέλληνας Τζωρτζ Χόρτον, με πρόταση της Εστίας «ΙΩΝΕΣ», ο Δήμος Νέας Ιωνίας (Βόλου) με την αριθ. Απόφαση 216/2007 επί δημάρχου Παύλου Μαβίδη, μετονόμασε την οδό Αλωπίου (ανύπαρκτο πρόσωπο) στη συνοικία Αγίου Σπυρίδωνος-Ακρόπολη (διασταύρωση με Μυτιλήνης), σε οδό «ΤΖΩΡΤΖ ΧΟΡΤΟΝ.

Σήμερα θυμόμαστε τον Χόρτον κυρίως για την αφήγησή του με τίτλο «Η κατάρα της Ασίας», που εκδόθηκε το 1926 και αναφέρει, μεταξύ ποικίλων άλλων θεμάτων, και τη μεγάλη φωτιά της Σμύρνης η οποία κατέστρεψε την πόλη Σμύρνη (τουρκικά, Ιζμίρ) στην Τουρκία, φωτιά που άρχισε στις 13 Σεπτεμβρίου 1922.

Σύμφωνα με τον James L. Marketos, ο Χόρτον ήθελε με το βιβλίο του να επισημάνει τέσσερα βασικά σημεία. Πρώτον, ήθελε να δείξει με παραδείγματα ότι οι καταστροφές που έγιναν στη Σμύρνη ήταν απλά «η τελευταία πράξη σ’ ένα συνεπές πρόγραμμα εξόντωσης του Χριστιανισμού σε όλη την επικράτεια της παλιάς Βυζαντινής Αυτοκρατορίας». Δεύτερον, ήθελε να αποδείξει ότι η φωτιά της Σμύρνης ξεκίνησε από στρατεύματα του τακτικού Τουρκικού Στρατού, με, όπως το θέτει ο ίδιος, «σταθερή πρόθεση, σύστημα, και προσοχή σε μικρές λεπτομέρειες». Τρίτον, ήθελε να τονίσει ότι οι Σύμμαχοι του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου τοποθέτησαν με αναίσχυντο τρόπο τα ιδιοτελή πολιτικά και οικονομικά συμφέροντά τους υπεράνω της δυσάρεστης θέσης των πολιορκημένων χριστιανικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας, επιτρέποντας έτσι να εκτυλιχθεί η Καταστροφή της Σμύρνης χωρίς καμιά αποτελεσματική αντίσταση, και, όπως είπε, «χωρίς ούτε καν μια λέξη διαμαρτυρίας από καμιά πολιτισμένη κυβέρνηση». Και τέταρτον, ήθελε να εξηγήσει ότι οι ευλαβείς Δυτικοί Χριστιανοί αυταπατώνταν, αν σκέπτονταν ότι έκαναν ιεραποστολική πρόοδο στον μουσουλμανικό κόσμο.

Τον καιρό που εκδόθηκε το βιβλίο ο Χόρτον είχε παραιτηθεί από τη διπλωματική αποστολή του κι έγραφε ως ιδιώτης, παραθέτοντας τις παρατηρήσεις τις δικές του και των ανθρώπων που αναφέρει. Η αφήγησή του θεωρείται από κάποιους αμφιλεγόμενη, όπως και η ίδια η φωτιά – (εξ αιτίας προφανώς της αντι-τουρκικής του κοσμοθεωρίας!)

Πηγές: wikiwand.com/el/Τζωρτζ_Χόρτον,  enosismyrneon.gr

Το καμάρι της Σμύρνης

Το Κορδελιό (ή Περαία) είναι χτισμένο κατά μήκος της βορινής ακτής του κόλπου της Σμύρνης, απέναντι και βορειοανατολικά από την πόλη αυτή. Απέχει 13 χλμ. από τη Σμύρνη. Η τουρκική ονομασία του παραπέμπει στη γεωγραφική θέση του, αφού Karşıyaka σημαίνει «από την άλλη πλευρά»


Δε διαθέτουμε στοιχεία για την έναρξη κατοίκησης του Κορδελιού. Από τμήμα επιγραφής των Ρωμαϊκών χρόνων, από τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα που αναφέρει ο Αριστοτέλης Φοντριέρ και από τα αρχαιολογικά ευρήματα που έχουν σωθεί μπορούμε να υποθέσουμε ότι κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο το μέρος αυτό ήταν κατοικημένο και υπήρχε ιερό λατρείας. Ξέρουμε επίσης, από έγγραφα της μονής Λέμβου, ότι τον 13ο αιώνα υπήρχε στην περιοχή μία μονή ή τοποθεσία με το όνομα «Κορδολέοντος».

Κατά την οθωμανική κατάκτηση και μέχρι το τέλος του 18ου αιώνα, το μέρος αυτό ήταν ένας κάμπος με ελάχιστες αγροικίες, τμήμα των γαιών της οικογένειας Καραοσμάνογλου. Μετά τα Ορλωφικά, στην περιοχή αυτή είχαν εγκατασταθεί λίγες οικογένειες προσφύγων από την Πελοπόννησο, που αποτέλεσαν τον πρώτο πυρήνα του οικισμού του Κορδελιού.

Στη Σμύρνη και το Κορδελιό

Το καμάρι της Σμύρνης

Προάστια της Σμύρνης – Κορδελιό

kordelio
Κορδελιό (Karşıyaka)

Το Κορδελιό (ή Περαία) (Πέρα μεριά) είναι χτισμένο κατά μήκος της βορινής ακτής του κόλπου της Σμύρνης, απέναντι και βορειοανατολικά από την πόλη αυτή. Απέχει 13 χλμ. από τη Σμύρνη. Η τουρκική ονομασία του παραπέμπει στη γεωγραφική θέση του, αφού Karşıyaka σημαίνει «από την άλλη πλευρά».

Δε διαθέτουμε στοιχεία για την έναρξη κατοίκησης του Κορδελιού. Από τμήμα επιγραφής των Ρωμαϊκών χρόνων, από τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα που αναφέρει ο Αριστοτέλης Φοντριέρ1 και από τα αρχαιολογικά ευρήματα που έχουν σωθεί μπορούμε να υποθέσουμε ότι κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο το μέρος αυτό ήταν κατοικημένο και υπήρχε ιερό λατρείας.2 Ξέρουμε επίσης, από έγγραφα της μονής Λέμβου, ότι το 13ο αιώνα υπήρχε στην περιοχή μία μονή ή τοποθεσία με το όνομα «Κορδολέοντος».3 Κατά την οθωμανική κατάκτηση και μέχρι το τέλος του 18ου αιώνα, το μέρος αυτό ήταν ένας κάμπος με ελάχιστες αγροικίες,4 τμήμα των γαιών της οικογένειας Καραοσμάνογλου. Μετά τα Ορλωφικά, στην περιοχή αυτή είχαν εγκατασταθεί λίγες οικογένειες προσφύγων από την Πελοπόννησο, που αποτέλεσαν τον πρώτο πυρήνα του οικισμού του Κορδελιού.

Ανάπτυξη: Η ανάπτυξη του Κορδελιού άρχισε μετά το 1865, όταν εγκαινιάστηκε η σιδηροδρομική γραμμή Σμύρνης – Κασαμπά,5 και, ακόμα περισσότερο, μετά το 1874, όταν ιδρύθηκε μία αγγλική ναυτική εταιρεία που εκτελούσε τη συγκοινωνία στον κόλπο της Σμύρνης, με δύο βαποράκια.

Το Κορδελιό αναπτύχθηκε σταδιακά στη διάρκεια του τελευταίου τετάρτου του 19ου αιώνα. Από χωριό στο οποίο παραθέριζαν κάποιοι κάτοικοι της Σμύρνης μετατράπηκε σε σημαντικό προάστιο της πόλης, δηλαδή σε τόπο μόνιμης κατοικίας, κάτι που το επέτρεπαν τα μέσα μεταφοράς που υπήρχαν.Οι αγροικίες εξαφανίστηκαν και το Κορδελιό γέμισε με κομψά σπίτια και βίλες· απέκτησε κινηματογράφο, θέατρο, αναγνωστήριο και διάφορες λέσχες.

Η άνθηση του προαστίου αυτού επέτρεψε την ίδρυση μιας δεύτερης ναυτιλιακής εταιρείας το 1880 και μιας τρίτης το 1884, που εκτελούσαν το ίδιο δρομολόγιο στον κόλπο της Σμύρνης. Το τρένο της γραμμής Σμύρνη – Κασαμπάς σταματούσε από τότε και στο εξής τακτικά στο Κορδελιό. Ταυτόχρονα, κατασκευάστηκε ένας παραθαλάσσιος καρόδρομος, που άρχιζε από την προκυμαία της Σμύρνης.

Διοικητικά το Κορδελιό ανήκε στις αρχές του 20ου αιώνα στο βιλαέτι του Αϊδινίου (Σμύρνης), στο μουτεσαριφλίκι Σμύρνης και στο καϊμακαμλίκι Σμύρνης.

Οι κάτοικοι: Για τον αριθμό των κατοίκων του Κορδελιού το 19ο αιώνα διαθέτουμε ελάχιστες πληροφορίες, που, επιπλέον, δε συμφωνούν μεταξύ τους. Με τα στοιχεία αυτά μπορούμε όμως να κάνουμε κάποιες εκτιμήσεις.

Με την ανάπτυξη και τη διαμόρφωση νέας φυσιογνωμίας –το Κορδελιό από χωριό έγινε τόπος μόνιμης κατοικίας– ο πληθυσμός αφενός πολλαπλασιάστηκε, αφετέρου διαφοροποιήθηκε κοινωνικά.

Τη δεκαετία του 1880 οι κάτοικοι του Κορδελιού ήταν περίπου 5.000, από τους οποίους οι μισοί ήταν ελληνορθόδοξοι, το ένα τέταρτο Αρμένιοι και οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι και μουσουλμάνοι. Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο πληθυσμός άγγιξε τους 10.000, αλλά η αναλογία μεταξύ των διαφορετικών κοινοτήτων φαίνεται ότι έμεινε η ίδια.6 Ο αριθμός των διάφορων τόπων λατρείας του Κορδελιού, την ίδια περίοδο, επιβεβαιώνει την αναλογία του πληθυσμού, με εξαίρεση τους μουσουλμάνους, που είχαν δύο τζαμιά: οι εκκλησίες ήταν οκτώ, εκ των οποίων οι πέντε ήταν ελληνορθόδοξες, οι δύο αρμενικές γρηγοριανές και μία ήταν καθολική.7 Η ίδια αναλογία υπάρχει και στον αριθμό των σχολείων, με εξαίρεση τους Αρμένιους, που δεν είχαν σχολείο, και τους Ευρωπαίους, που είχαν τρία: έτσι, υπήρχαν στο Κορδελιό οκτώ σχολεία, από τα οποία τέσσερα (τρία δημόσια και ένα ιδιωτικό λύκειο) ήταν ελληνικά, ένα οθωμανικό και τρία ευρωπαϊκά.

Στο τέλος του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού, στο Κορδελιό κατοικούσαν στην πλειονότητά τους πλούσιοι Σμυρναίοι ή, σε κάθε περίπτωση, οικονομικά εύρωστοι, οι οποίοι αρχικά παραθέριζαν στο Κορδελιό και, όταν τα μέσα συγκοινωνίας άρχισαν να λειτουργούν τακτικά, αποφάσισαν να εγκατασταθούν μόνιμα εκεί. Τα ωραία σπίτια τους βρίσκονταν στην παραλία, το ένα δίπλα στο άλλο: στην πραγματικότητα, δεν υπήρχε διάκριση όσον αφορά τον τόπο κατοικίας των κατοίκων διαφορετικής εθνικότητας και θρησκεύματος. Υπήρχε όμως στο Κορδελιό και μία συνοικία πιο φτωχική, η οποία βρισκόταν κοντά στο σταθμό. Εκεί κατοικούσαν κυρίως οι εργάτες.

Η ελληνική παρουσία: Σχεδόν τα μόνα στοιχεία που διαθέτουμε για την ύπαρξη ελληνορθόδοξης κοινότητας στο Κορδελιό προέρχονται από τις προφορικές μαρτυρίες Μικρασιατών προσφύγων.8 Σύμφωνα με τις μαρτυρίες αυτές, το Κορδελιό διέθετε ελληνορθόδοξη κοινότητα με δύο ενορίες: την Αγία Άννα και τον Άγιο Ιωάννη. Επικεφαλής κάθε ενορίας ήταν ένας μουχτάρης.

Εκτός από τα τέσσερα σχολεία, στις αρχές του 20ού αιώνα οι περίπου 5.000 Έλληνες κάτοικοι του Κορδελιού διέθεταν δύο φιλεκπαιδευτικές αδελφότητες, την «Πρόοδο» και τον «Αγαθάγγελο», μία λέσχη που διοργάνωνε θεατρικές παραστάσεις, έναν μουσικό όμιλο, το Γυμναστικό και Μουσικό Σύλλογο, τον Πατριωτικό Σύλλογο και δύο αθλητικούς συλλόγους: τον «Κόπανο» και τον «Αίαντα».

«Η περιγραφή της πόλεως Σμύρνης θα ήταν ατελής, εάν δεν εγίνετο λόγος και περί των προαστίων και περιχώρων αυτής», έγραψε ο Σταμάτης Αντωνόπουλος, πρόξενος της Ελλάδας στη Σμύρνη στις αρχές του 20ού αιώνα,10 αναφερόμενος στις συνεχείς επαφές μεταξύ της Σμύρνης και των προαστίων της. Η γνώση της ύπαρξης αυτών των επαφών επιτρέπει να κατανοήσει κανείς την εξέλιξη της Σμύρνης κατά τη διάρκεια όλου του αιώνα. Στο τέλος του 20ού αιώνα, τα λεγόμενα προάστια ανήκαν πια στην ίδια την πόλη, που επεκτάθηκε ραγδαία και έγινε πλέον μία μεγαλούπολη.

ehw.gr

Η πρωτομαγιά στο Κορδελιό

Πρωτομαγιά στο Κορδελιό

kordelio-protomagia
Πρωτομαγιά στο Κορδελιό

Απο βραδύς στο Κορδελιό (Karsiyaka), μάζευαν διάφορα λουλούδια, φτιάχνανε στεφάνια και τα κρεμούσαν στην είδοδο του σπιτιού, πάνω από την πόρτα πριν βγει ο ήλιος.

Το πρωί, πάλι πριν βγει ο ήλιος συνήθιζαν να πίνουν γάλα με εφτάζυμο (φτάζυμο) ψωμί. Πίστευαν πως πρέπει την ημέρα αυτή να πιούνε το γάλα πριν βγει ο ήλιος, γιατί αλλιώς θα ψωριάζανε.
Υστερα νωρίς νωρίς, πήγαιναν στα αμπέλια, κόβανε αμπελόφυλλα («γιαπράκια» όπως τα έλεγαν) και κάνανε ντολμαδάκια, που τα μαγείρευαν και τα έτρωγαν επί τόπου. Το Μάη δεν κάνανε γάμους, γιατί έλεγαν πως μόνο οι γαϊδάροι παντρέυονται αυτό το μήνα.

Πηγή: Νίκος Καραράς, Αθήνα 1971 / Αναδημοσίευση mikrasiatis.gr

Το Κορδελιο – προαστιο της Σμυρνης
kordelio-smyrni
Κορδελιό Σμύρνη – Παιδιά και Ψαράδες

Ξεκινώντας από τη βόρεια ακτή του κόλπου της Σμύρνης συναντάμε τη Σκάλα της Μαινεμένης, το μικρό λιμάνι που συνέδεε τη Μαινεμένη με τη Σμύρνη. Λίγα χιλιόμετρα από τη Σκάλα βρισκόταν η Μαινεμένη με περίπου 5300 Έλληνες και συνολικό πληθυσμό 12500 κατοίκων. Στην αγορά της συγκεντρώνονταν τα προϊόντα από τα 45 χωριά της περιοχής.

Στις βορειοδυτικές πλαγιές του όρους Σίπυλος υπήρχε το Τσιλί και ανατολικότερα το Κορδελιό (Περαία), ένα από τα πιο πολυπληθή προάστια της Σμύρνης με πληθυσμό, τα χρόνια πριν την Καταστροφή, 30.000 κατοίκους.

Το Κορδελιό πήρε το όνομα του από τη γειτονική μονή Κορδολέοντος του Σιπύλου και ήταν επίσης γνωστό με το τουρκικό Καρσιγιακά. Έως το 1874 στη θέση υπήρχαν μόνο λίγες αγροικίες, αλλά η ανάπτυξή του ήταν ραγδαία. Η συγκοινωνία με τη Σμύρνη γινόταν με σιδηρόδρομο και μικρά ατμόπλοια. Ο σιδηρόδρομος περνούσε από τους σταθμούς Χαλκά Βουνάρ και Αγία Τριάδα πριν φτάσει στο Κορδελιό σε 28 λεπτά (απόσταση 11 χιλιόμετρα).

Το Κορδελιό χωριζόταν σε τέσσερις συνοικίες: Αλλάμπεη, Κορδελιό, Παπά Σκάλα και Τομάζου, ενώ ανατολικότερα τα Πετρωτά και η Αγία Τριάδα θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως περίχωρα του Κορδελιού. Τα ελληνικά σχολεία ήταν τέσσερα (αστική σχολή αρρένων και θηλέων εξατάξιος, του Αγίου Ιωάννη και το σχολείο Αντωνιάδου). Το Κορδελιό υπήρξε τόπος αναψυχής και βόλτας για τους Σμυρνιούς. Τα καφενεία «Βενιζέλου», «Βένους», «Εθνικής Αμύνης». «Ολύμπια», το «Σκρά», «Μισέλ», τα ζαχαροπλαστεία Αλή Ριζά και Γούναρη ήταν τα πιο γνωστά, όπως και το ξενοδοχείο «Ολύμπια». Οι Έλληνες είχαν ιδρύσει την αδελφότητα «Αγαθάγγελος».

karatasch
Μελαντία – Προάστιο της Σμύρνης στον ομώνυμο κόλπο (Karatasch)

Στα νοτιοανατολικά πάλι της Σμύρνης, συναντάμε τα προάστια Μελαντία (Καρατάς), Σφακτηρία (Σαλαχανέ), Καλλιθέα (Καραντίνα), Ενόπη (Göztepe), Κοκάργιαλί (Ρεσαδιέ, Μυρακτή), Λίντζια, Μπαλτσόβα, Τσιφλίκι Αγίου Γεωργίου και Ναρλή Ντερέ (στους πρόποδες του όρους Δύο Αδέλφια).

Το Καρατάς είχε τρία σχολεία (ελληνικό αρρεναγωγείο και παρθεναγωγείο, αρμενικό και γαλλοισραηλινό) και τον ναυτικό και γυμναστικό σύλλογο «Πέλοψ». Η Καραντίνα είχε ελληνικό κοινοτικό σχολείο και ιδιωτικό (του Χ. Παπαεμμανουήλ), ελληνογαλλική σχολή (του Νικολόπουλου), στρατιωτικό νοσοκομείο και τη λέσχη «Μιραμάρ» στην προκυμαία.

Karsiyaka_Old
Κορδελιό – Karşıyaka Pier (Λιμενοβραχίονας) Παλιότερη φωτογραφία – Σημερινή από απόσταση από Σμύρνη 6 χλμ

Στην Ενόπη (Γκιοστεπέ) υπήρχαν ελληνικό αρρεναγωγείο και παρθεναγωγείο, γαλλική σχολή και διεθνής. Στη Σφακτηρία (Σαλαχανέ) ήταν γνωστή στους Σμυρνιούς για το περίφημο «ασανσέρ», τον ανελκυστήρα ύψους 35 μέτρων που οδηγούσε στα υψώματα της περιοχής, όπου και η εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Εκεί υπήρχε ελληνική μικτή σχολή, ισραηλιτική και το εργοστάσιο σησαμέλαιου και ταχινίων του Δ. Ταχιντζή.

Το Σεϊδικιόι (Σεβδικίοϊ, Ιμέριον Ερασινόν), 15 χιλιόμετρα νοτιότερα, συνδεόταν με τη Σμύρνη με σιδηρόδρομο. Είχε πληθυσμό 8000 κατοίκων, από τους οποίους μόνο λίγοι ήταν Τούρκοι. Στο πεντατάξιο αρρεναγωγείο φοιτούσαν 150 μαθητές, στο πεντατάξιο παρθεναγωγείο 120 μαθήτριες και 240 στο νηπιαγωγείο.

πηγή tovoion.com Τα προάστια της Σμύρνης —Σχετικά Άρθρα (2) στο stachi.wordpress.com